Plataan

De Plataan (Platanus) behoort tot de plataanfamilie (Platanaceae). Het is het enige geslacht binnen deze familie en kent wereldwijd 6 soorten. Twee daarvan worden in Nederland aangeplant, namelijk de oosterse plataan (Platanus orientalis) en de gewone plataan (Platanus x hispanica). De gewone plataan is een kruising tussen de oosterse plataan en de westerse plataan (Platanus occidentalis). De kruising is rond 1670 tot stand is gekomen. Het natuurlijk areaal van de  oosterse plataan ligt in Zuid-Oost-Europa, Turkije en Iran. De gewone plataan is verreweg het meest aangeplant. Het verschil tussen beide soorten is vooral te zien aan de bladeren. De bladlobben van de oosterse plataan zijn veel dieper ingesneden dan de bladlobben van de gewone plataan. Beiden hebben een camouflageachtige schors. Platanen kunnen heel goed droogte, strooizout en verharding verdragen en zijn daarmee uitermate geschikt voor aanplant in een stedelijke omgeving. Ze kunnen tot ruim 32 meter hoog worden en hebben een leeftijdsverwachting van meer dan 400 jaar. De oosterse plataan kent een aantal cultivars die verschillen in bladvorm en groeiwijze.

 

Bloeiwijze
Platanen bloeien in mei. De bloemen zijn 1-slachtig en staan in gescheiden bloeiwijzen. Beide bloeiwijzen bestaan uit langgesteelde, hangende, bolvormige bloemhoofdjes. De bloemhoofdjes met mannelijke bloemen zijn groen, die met vrouwelijke bloemen verkleuren tijdens de bloeitijd naar rood. Ze hangen meestal met 2 of 3, bij de oosterse plataan soms tot 6, onder elkaar. De bloemen worden bestoven door de wind. De bloemkroon van beide bloemen is klein en onopvallend. Mannelijke bloemen hebben 3-7 meeldraden. De vrouwelijke bloemen hebben 1-8 vruchtbeginsels. Na de bloeien groeien de vruchtbeginsels uit tot een nootje. Het bolvormige bloemhoofdje wordt dan stekelig, bruin en tot 4 centimeter groot. Ze zijn rijp in oktober en blijven vaak de hele winter aan de bomen hangen.

Foto rechts: vrouwelijke bloeiwijze van de oosterse plataan

 

Waar te zien
De gewone plataan is een zeer algemeen aangeplante soort. Je komt hem overal in de stad tegen. De oudste exemplaren in Tilburg zijn te zien bij het Stadhuis aan de Paleisring. Ze zijn ruim 150 jaar oud. Oosterse platanen zijn onder andere te zien in het Von Weberpark en in een plantsoen aan Ringbaan-Oost. Langs de Cityring (Spoorlaan-Noordhoekring-Schouwburgring-Paleisring-Heuvel) is een cultivar van de oosterse plataan aangeplant met een meer zuilvormige kroon (Platanus orientalis 'Minaret').

Foto: gewone plataan (Platanus x hispanica) bij het Stadhuis aan de Paleisring