Pastorietuin Sacramentsparochie wordt bebouwd

De pastorietuin van de Sacramentskerk in de wijk Armhoef gaat grotendeels verdwijnen. Alleen de monumentale beuk aan de achterzijde van het terrein blijft behouden. Dit Tilburgs religieus erfgoed zal als gevolg van de herbestemming worden bebouwd met 15 nieuwe woningen en de nodige parkeerplaatsen. Daarmee verliest Tilburg weer een stuk groen aan stenen en beton.  


Foto links: Sacramentskerk aan de Ringbaan-Oost. Foto rechts: voormalige pastorietuin aan de achterzijde van de Sacramentskerk

Gebrek aan groen in de Oude Stad

De gemeentelijke nota  'Groen, dichter bij groen'.uit 2010 laat zien dat vooral de 'Oude Stad' (het gebied tussen de ringbanen) met een gemiddeld oppervlak van 12 m2 openbaar groen per inwoner sterk onder het gemiddelde scoort. Het gemiddelde ligt ruim boven de 50 m2 openbaar groen per inwoner. Ook de wijk Armhoef scoort slecht wat betreft hoeveelheid openbaar groen.
Veel van het Tilburgs religieus erfgoed ligt binnen of aan de ringbanen. Op deze terreinen bevinden zich bijna altijd tuinen die een onderdeel zijn van het religieuze pand (kerk of klooster). Zie hier het dilemma. Voor het behoud van de religieuze gebouwen is herbestemming noodzakelijk. Maar dat gaat bijna altijd gepaard met de verplichting extra parkeerplaatsen op eigen terrein aan te leggen en vaak ook met uitbreiding van de bebouwing. En dat betekent weer weinig ruimte voor het behoud van de mooie grote tuinen.  Deze tuinen zouden eveneens als religieus erfgoed beschouwd moeten worden en zoveel mogelijk aan de stad teruggegeven moeten worden in de vorm van bijvoorbeeld openbare groenvoorzieningen. 

Monumentale beuk blijft behouden

Achter op het terrein van de kerk aan de Loudonstraat bevindt zich een oude beuk. Deze beuk staat op de Gemeentelijke Lijst van Monumentale Bomen (GLMB). Het plantjaar wordt geschat op 1900 en de stamomtrek is 493 cm (gegevens volgens GLMB).  Het behoud van de beuk was een belangrijk uitgangspunt bij het opstellen van de plannen. Volgens een Boom Effecten Analyse (BEA) uitgevoerd door Van Helvoirt Groenprojecten BV is de beuk gezond en kan hij in de huidige plannen opgenomen worden. De beuk komt in een plantsoen te staan die via de Loudonstraat toegankelijk zal zijn. Daarvoor heeft een deel van het terrein de bestemming 'groen' gekregen. Binnen deze bestemming mag niet worden gebouwd of andere werkzaamheden plaatsvinden. Recentelijk is er een grote tak uit de beuk gewaaid. Voorlopig gaat men ervan uit dat de beuk ondanks deze schade te behouden is. 
Aan de achterzijde van de kerk en pastorie bevindt zich de pastorietuin. Deze zal, buiten het plantsoen waarin de beuk komt te staan, verloren gaan. De rest van de tuin wordt omgezet naar woningen en de daarvoor benodigde parkeerplaatsen.  Van de bestaande kerk zullen alleen de toren en het front behouden blijven.

Foto: Monumentale beuk aan de achterzijde van de Sacramentskerk

 

Overige bomen op het terrein worden gekapt

In de BEA zijn in totaal 19 bomen onderzocht. 11 daarvan staan op het terrein van de Sacramentskerk en op het perceel van de voormalige pastorie. Behalve de beuk betreft het 6 leilindes, een hulst, berk, cypres, boswilg en een zilveresdoorn.  De overige 8 bomen staan op gemeentegrond. Het betreft 5 zilverlindes aan de Pelgrimsweg en 3 zilveresdoorns aan de voorzijde van de kerk aan Ringbaan-Oost.
Van de 19 bomen blijft de monumentale beuk, zoals reeds vermeld, behouden. Dat geldt ook voor alle bomen die op gemeentegrond staan. Daarvan hebben de 5 zilverlindes aan de Pelgrimsweg een matige conditie. Nader onderzoek zal uitwijzen of deze bomen kunnen blijven staan of vervangen dienen te worden. Alle overige bomen worden gekapt.


Foto: Plankaart met de bestaande bomen, in blauw die nieuwe woningen (Bron: BEA Van Helvoirt Groenprojecten BV d.d 08-10-2015)

Tilburg versteent

De situatie die zich voordoet bij de herbestemming van de Sacramentskerk staat niet op zichzelf. Ook de voormalige kloostertuin van  de Rooi Harten aan de Bredaseweg is grotendeels bebouwd. En het is nog onduidelijk of de tuin van het voormalige kloostergebouw aan de Kruisvaardersweg 32, waar woningen in komen, voor een deel omgezet moet worden naar parkeerplaatsen. Dat er bij de herbestemming van religieus erfgoed vaak weinig ruimte is om de tuinen te behouden heeft meestal twee oorzaken.
De eerste oorzaak is economisch. De gronden worden meestal aangekocht door projectontwikkelaars. Om hergebruik van de bestaande gebouwen op het terrein financieel interessant maken zijn er vaak extra opbrengsten nodig. Deze worden dan gevonden door de bebouwing uit te breiden middels aanbouwen of nieuwbouw. Dit gaat bijna altijd ten koste van de bestaande tuinen. 
De tweede oorzaak betreft de parkeerdruk die ontstaat door de herbestemming. Op het terrein van de Sacramentskerk worden 15 woningen gerealiseerd. Dat betekent in dit geval een extra parkeerbehoefte van 28 parkeerplaatsen. Deze dienen in beginsel op eigen erf opgenomen te worden. Met het aanleggen van 28 parkeerplaatsen op het terrein van de kerk en pastorie blijft er geen ruimte voor groen meer over. Zelfs de beuk zou gekapt moeten worden om dit voor elkaar te krijgen. Omdat de kap van de beuk door alle betrokken partijen als onwenselijk wordt beschouwd,  gaat de gemeente vrijstelling verlenen voor 9 parkeerplaatsen op eigen erf. Er is een parkeertelling gedaan in de directe omgeving van het plangebied. Daaruit blijkt dat in de Loudonstraat voldoende capaciteit in het openbaar gebied aanwezig is om deze 9 parkeerplaatsen op te lossen.

Maar zijn er wel alternatieven mogelijk? Het zou al veel helpen als er bij de herbestemming van religieus erfgoed vaker een vrijstelling zou worden verleend voor het realiseren van parkeerplaatsen op eigen erf. Is het nog wel realistisch te denken dat iedereen in de Oude Stad zijn auto in de nabijheid van zijn woning kan parkeren? En men kan zich afvragen of een verdere stedelijke verdichting van de Oude Stad middels uitbreiding van bebouwing in deze tuinen wel wenselijk is. Maar dat zijn politieke keuzes. Een panklare oplossing is er niet.